W zeszłym tygodniu moderowałam debatę, której tytuł brzmiał: „Przebranżowienie po 50 – wyzwania, szanse i prawda o rynku pracy”. Debata podczas Dni wolności w Gdańsku.
Zaprosiłam czworo ludzi z zupełnie różnych światów. Rektor uczelni. Top managerkę która przeszła transformację zawodową i została psycholożką. Ekspertkę HR od zarządzania różnorodnością. Przedsiębiorcę z branży nieruchomości i startupów.
Spodziewałam się ciekawej rozmowy.
Nie spodziewałam się, że kilka zdań z tej debaty zostanie ze mną na długo.
„Kariera to nie drabina. To wspinaczka.”
Sala zatrzymała się jakby na chwilę.
Bo my — kulturowo, edukacyjnie, zawodowo — byliśmy przez dekady uczeni myśleć o karierze jako o drabinie. Wchodzisz na pierwszy szczebel. Wspinasz się. Im wyżej tym lepiej. Nigdy w dół. Nigdy na bok. Zatrzymanie się to porażka.
A wspinaczka działa inaczej.
Czasem schodzisz, żeby znaleźć lepszą ścieżkę. Czasem się zatrzymujesz, żeby ocenić teren. Czasem odstawiasz plecak który za długo dźwigałeś i idziesz lżej. I zejście ze stanowiska — ze świadomości, z wyboru, nie z przymusu — może być jedną z najlepszych decyzji zawodowych jaką podejmiesz.
To jest zmiana paradygmatu. I rynek pracy jeszcze do niej nie dojrzał. Ale ludzie — powinni wg.mnie.
Oduczyć się. Nauczyć się. I znowu.
Profesor Katarzyna Strzała-Osuch powiedziała coś co brzmi prosto, ale ma ogromne konsekwencje: system edukacji nie nadąża za rynkiem pracy. Programy nauczania zmieniają się wolniej niż rzeczywistość. I największym wyzwaniem nie jest dziś nauczenie kogoś nowych kompetencji — tylko oduczenie starych przekonań o tym jak wygląda praca i kariera.
To mocne.
Bo większość osób które do mnie trafiają po 45 czy 50 roku życia nie ma problemu z uczeniem się. Ma problem z odpuszczeniem tożsamości zawodowej którą budowała przez dwadzieścia lat.
„Byłem dyrektorem sprzedaży. Mam zaczynać od zera?”
Tak — i nie. Zaczynasz od zera w nowej roli. Ale nie jesteś zerem. Twoje doświadczenie, Twoja sieć, Twój sposób myślenia o problemach — to jest kapitał którego żaden junior nie ma. Trudność polega na tym, że wiele organizacji nadal nie potrafi dostrzec i właściwie wykorzystać tego kapitału. A osoby z ogromnym doświadczeniem zbyt często słyszą między wierszami: „jesteś za drogi”, „za doświadczony” albo po prostu „nie pasujesz do naszego profilu”.
Transformacja zawodowa to nie zmiana CV. To zmiana tożsamości.
Monika Książek przeszła drogę od top managera w sprzedaży do psycholożki i mentorki. Zapytałam ją co było najtrudniejsze. Spodziewałam się odpowiedzi o kompetencjach. O certyfikatach. O przekonaniu pracodawców.
Odpowiedziała: tożsamość.
I to jest właśnie to o czym rzadko się mówi głośno.
Zmiana zawodu po 50-tce to nie jest kwestia przeszkolenia. To jest kwestia odpowiedzi na pytanie: kim jestem jeśli nie jestem już tym czym byłam przez ostatnie dwadzieścia lat?
To pytanie boli. I nie ma na nie szybkiej odpowiedzi. Ale jest odpowiedź. I warto jej szukać — bo alternatywą jest tkwienie w roli która dawno przestała mieć sens — z poczucia bezpieczeństwa które tak naprawdę już nie istnieje.
Stereotypy, schematy mentalne kosztują firmy fortunę. I nikt tego nie liczy.
Małgorzata Tobiszewska powiedziała wprost: organizacje nie są gotowe na zarządzanie różnorodnością pokoleniową. Nie dlatego że nie chcą. Często dlatego że nie wiedzą jak. I dlatego że stereotypy związane z wiekiem działają poniżej progu świadomości — w decyzjach rekrutacyjnych, w przydzielaniu projektów, w tym kto dostaje szansę na awans a kto jest cicho odsuwany.
Osoba po 50-tce a nawet po 45 roku życia jest postrzegana jako: droga, mało elastyczna, nieznająca się na technologii i bliska emerytury. Znacie te prześmiewcze zdjęcia? Silversów?
Tymczasem w rzeczywistości często jest: lojalna, odporna na stres, potrafiąca myśleć strategicznie, z siecią kontaktów którą budowała przez dekady i z inteligencją emocjonalną której żaden kurs online nie zastąpi.
To jest niedoszacowany zasób. I firmy które to zrozumieją pierwsze — wygrają wojnę o talenty która już trwa.
Wynagrodzenie: trudna rozmowa której nie możemy unikać
Jeden z wątków który wybrzmiał w debacie — i który chcę powiedzieć wprost bo rzadko ktoś to mówi — to kwestia wynagrodzenia przy zmianie zawodu.
Tak. Przebranżowienie często oznacza obniżkę wynagrodzenia. Przynajmniej na początku.
I to jest prawdziwe wyzwanie — nie tylko finansowe ale psychologiczne. Bo przez lata budowałeś/budowałaś pozycję która przekładała się na konkretną kwotę na koncie. Zejście z niej — nawet tymczasowe, nawet świadome — boli. Uruchamia pytania o wartość. O to czy zmiana miała sens.
Dlatego tak ważne jest żeby zmianę zawodową planować. Nie rzucać wszystkiego z dnia na dzień. Budować poduszkę finansową. I rozumieć że niższe wynagrodzenie na starcie nowej ścieżki to nie degradacja — to inwestycja. Pod warunkiem, że wiesz dokąd zmierzasz.
Jedna kompetencja przyszłości
Na początku debaty zadałam wszystkim gościom jedno pytanie:
„Gdybyście mieli wskazać jedną najważniejszą kompetencję przyszłości — co by to było?”
Odpowiedzi były różne. Adaptacyjność. Uczenie się uczenia. Inteligencja emocjonalna. Odporność psychiczna.
Moja odpowiedź — po latach pracy z ludźmi w zmianie — jest taka:
Zdolność do bycia w niepewności bez paraliżu oraz oduczane i nauczanie na nowo także przy poczuciu własnej wartości.
Nie chodzi o brak lęku. Lęk jest naturalny kiedy zmieniasz coś ważnego. Chodzi o to żeby lęk nie był ostatnim słowem. Żeby można było powiedzieć: boję się — i zrobić to mimo wszystko.
To jest kompetencja której nie nauczą żadne studia podyplomowe. Ale można ją rozwinąć. Przez pracę z dobrym psychologiem, coachem, mentorem. Przez rozmowy z ludźmi którzy przeszli przez zmianę i wyszli z niej silniejsi. Przez środowisko które mówi: masz prawo nie wiedzieć. Masz prawo zaczynać od nowa.
Co powiedzielibyście osobie po 50 która czuje że rynek zaczyna jej mówić dość?
To było ostatnie pytanie debaty. Zostawiłam je na koniec celowo.
Moja odpowiedź jest krótka.
Powiedziałabym: rynek się myli.
Bo wartość człowieka nie kończy się wraz z przekroczeniem określonej liczby lat.
Doświadczenie nie ma daty ważności. Umiejętność rozwiązywania problemów nie ma daty ważności. Odporność, mądrość i perspektywa zdobywane przez dekady również jej nie mają.
Ale żeby to udowodnić — nie wystarczy czekać.
Trzeba odzyskać wiarę we własne kompetencje. Zobaczyć siebie poza metką wieku. Nazwać swoje mocne strony na nowo. I znaleźć miejsce, w którym będą naprawdę potrzebne.
Bo czasem problemem nie jest człowiek.
Problemem jest system, który jeszcze nie nauczył się dostrzegać jego wartości.
W UP Talent robimy właśnie to. Towarzyszymy ludziom w tym procesie — po polsku,angielsku po ukraińsku i po białorusku. Bo zmiana nie zna granic językowych ani wiekowych.
I każda zmiana — nawet ta najtrudniejsza — zaczyna się od jednej rozmowy. Odsłuchaj mojego podcastu:przewrót w przód – moi klienci też się bali ja też się bałam.
